Öncelikle Sayın Menderes Çakıcı’ya “Havada Kalan Sorular” kitabını, kaynak olarak kullanmama izin verdiği için çok teşekkürlerimi ve saygılarımı sunarım.
Kokpitin Fiziksel Görünümü ve Çalışma Sistemi Nasıldır?
Uçakların kokpiti uçağın büyüklüğüne göre küçük veya büyük olabilir. Uçakta önde yer alan görünüşte dar olan kokpit alanı olabildiğince verimli kullanılmıştır. Uçak kokpitinde her bir pilotun bir görevi vardır. Kaptan pilot sol koltukta oturur, yardımcı pilot sağ koltukta ve gözlemci pilot veya pilotlar arka koltukta oturur. Önde her iki pilot için aynı görevleri sağdan veya soldan yapabilecekleri çift kumanda sistemi vardır. Bunun anlamı her enstrümandan iki tarafta da vardır. Her iki pilotlar tarafından ortak kullanılan bazı sistemler;
- Gaz Kolları
- Hava Freni
- Flap Kumanda Sistemi
- Telsiz Konuşma Alıcı
- Verici Yönetim
- Otopilot
- Navigasyon Yönetim Kumandaları
- Trim Kumanda Sistemi
- Yangın Söndürücüler
Kokpitteki çift kumanda sistemi normalde ortak çalışır. Kumanda sisteminin birinde bir sorun olduğunda diğer sistemden uçak sorunsuz olarak yönetilebilir. Her sistemin bir de yedek sistemi vardır. Kaptan pilotun bile yedeği Yardımcı Pilottur.
Uçağı bir kişi uçurur ve bu kişiyi Kaptan pilot belirler. Burada amaç, uçuş yükünü eşit dağıtmaktır. Genel temayül bu yöndedir.
Kokpitte Kullanılan Lövye ve Joystick Ne Demek? İşlevsel Olarak Aralarında Fark Var Mı?
Pilotlar uçağı kokpitte yer alan kumanda sistemleriyle yönetirler. Bu bir nevi otomobil direksiyonuna benzer. Fakat otomobil direksiyonuna aksi olarak yalnız sağa ve sola hareket etmez. Aşağı – yukarı, sağ – sol, kendi ekseninde sağ- sol’a hareket eder. Ayrıca uçaktaki lövye veya joystick’in üzerinde bazı fonksiyonları aktif eden kısayol tuşları da bulunur.
Airbus ve Boeing’den yola çıkarak;
Boeing ve Airbus firmaları dünyada en fazla yolcu uçağı üreten şirketlerdir. Bu iki firma günümüzde kokpitte uçağın kumandalarını yönetmekte iki farklı sistemi kullanmaktadırlar. Boeing pilotları bacakları arasında olan lövyeyi, Airbus ise kokpitte pilotların yan taraflarında yer alan joystick sistemini tercih eder. Bu joystickler pilotların yan tarafında olduğu için “sidestick” de denmektedir.
Esasen bu iki firma yeni nesil uçaklarında aynı teknolojiyi kullanırken temelde iki konuda farklılıklarını devam ettirmektedirler. Bunlar; Pilotun uçağı uçururken yaptığı kumanda hareketlerinin bilgisayarlarca sınırlanıp sınırlanmayacağı diğeri ise kokpitte kullanılan kumanda kontrol sisteminin lövye mi yoksa joystick mi olacağıdır.
Boeing uçaklarındaki bilgisayarların pilotun yardımcısı olmasını ister. Son söz pilottadır. Pilot birinci bilgisayar ikinci sıradadır. Boeing kokpitinde lövye sistemini kullanır. Bu felsefe: Pilotların bacakları arasındaki olan çift lövyenin aynı anda her iki pilot tarafından rahatlıkla görülmesidir. Kokpitteki her iki lövye birbirine paralel bağlı olduğu için aynı anda hareket etmektedir. Bunun sonucundan uçağı uçuran pilotun yaptığı yanlış bir kumanda hareketini diğer uçmayan pilot görecek ve anında uçan pilotu uyaracaktır.
Airbus ise bilgisayar teknolojisinin pilotu katı kurallarla denetleme ve gereken durumda pilota müdahale etmeyi benimsemiştir. Airbus pilotun yaptığı her hareketin bilgisayarlarca kontrol edilmesini, önceden belirlenen limitlere yaklaşıldığında pilotun yaptığı harekete müdahalesini savunmaktadır. Airbus felsefesinde öncelik bilgisayardadır. Pilot daha sonra gelmektedir.
Airbus kokpitinde joystick sistemi tercih etmiştir. Lövyeden farklı olarak her iki joystick aynı anda görsel olarak hareket etmez. Aynı zamanda joystickler “sidestick” olduğundan pilotlar birbirinin joystick’ini görmez.
Her ikisini de kullanmış Kaptan Pilot Menderes Çakıcı’ya göre aralarındaki önemli fark: “Airbus’da önümde lövye kumanda sistemi yok ve onun yerine açılıp kapanan bir masa olduğu için havada yemeklerimi önümdeki masada yeme şansı buldum. Boeing’de ise öndeki lövyeden dolayı dizime koydum. Tek fark bu.”
Bana göre Boeing tip lövye daha avantajlıdır. Çünkü iki elle tutma şansı tanıyarak daha efektif bir kontrol sağlayabiliriz. Ayrıca iki taraftan boynuzlu yapısıyla inişte veya kalkışta düz duran lövye’ye göre pisti ortalama şansı verir. Ayrıca ister sol ister sağ elle de lövyeyi tutmak mümkündür.
Bir Cevap Yazın