Osmanlı Ordusu ve Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı Bünyelerindeki Bazı Uçaklar ve Üreticileri


Öncelikle Sayın Stuart Kline’a Türk Havacılık Kronolojisi kitabını kaynak olarak kullanmama izin verdiği için teşekkürlerimi ve saygılarımı sunarım.


Deperdussin

Şirket, 1911 yılında Aéroplanes Deperdussin olarak kuruldu ve 1912’de Société de Production des Aéroplanes Deperdussin adını aldı. Kurucusu Armand Deperdussin (1867 doğumlu), önce Liège ve Brüksel’de seyahat eden bir satıcı ve kabare şarkıcısıydı, daha sonra ipek işinde servet yapmıştı. Deperdussin, havacılığa olan ilgisini 1908’de keşfetti ve 1909’da Laon’da bir uçak fabrikası kurdu. Deperdussin kendisi bir tasarımcı değildi, ancak mühendis Louis Béchereau’yu (1880–1970) teknik direktör olarak işe aldı. Béchereau, o tarihten sonra Deperdussin ve SPAD uçak tasarımlarından sorumluydu.

Curtiss

Curtiss Airplane and Motor Company (1909 – 1929), ilk olarak Glenn Hammond Curtiss ve Augustus Moore Herring tarafından Hammondsport, New York’ta kurulan Amerikalı bir uçak üreticisiydi. İlk yıllardaki önemli ticari başarının ardından Wright Aeronautical ile birleşerek Curtiss-Wright Corporation’ı kurdu.

1907’de Glenn Curtiss, bilim adamı Dr. Alexander Graham Bell tarafından bir havacılık araştırma ve geliştirme organizasyonu kurmak amacıyla Bell’s Aerial Experiment Association’ın (AEA) kurucu üyesi olarak işe alındı. Bell’e göre bu, “kazanç için değil, sanat sevgisi ve birbirimize yardım etmek için elimizden geleni yapmak için işbirliğine dayalı bir bilimsel dernekti.” 1909’da, AEA’nın dağılmasından kısa bir süre önce Curtiss, Herring-Curtiss Şirketini kurmak için Augustus Moore Herring ile ortaklık kurdu. 1910’da Curtiss Airplane Company olarak yeniden adlandırıldı ve 1912’de Curtiss Motor Company tarafından devralındıktan sonra yeniden düzenlendi.

Fokker

Fokker, 1912’den 1996’ya kadar faaliyet gösteren Hollandalı bir uçak üreticisiydi. Şirket, Hollandalı havacı Anthony Fokker tarafından kuruldu ve Birinci Dünya Savaşı sırasında savaş uçaklarıyla ünlendi. Fokker, en başarılı dönemi olan 1920’ler ve 1930’larda sivil havacılık pazarına hakim oldu. Şirketin kaderi 20. yüzyılın sonlarına doğru azaldı. 1996 yılında iflasını ilan etti ve operasyonları rakiplerine satıldı.

Gotha

Gothaer Waggonfabrik (Gotha, GWF), 19. yüzyılın sonlarında Gotha’da kurulmuş Alman bir raylı taşıma aracı üreticisiydi. İki dünya savaşı sırasında şirket, uçak imalatına da genişledi.

I. Dünya Savaşı’nda Gotha, Oskar Ursinus’un 1914 tasarımına dayanan ve Hans Burkhard tarafından geliştirilen başarılı bir dizi bombardıman uçağının üreticisiydi. 1917’den itibaren, Burkhard tarafından tasarlanan çift itici çift kanatlı bombardıman uçakları, İngiltere üzerinde stratejik bombardıman görevlerini gerçekleştirebilen, bu rolde kullanılan ilk hava araçlarıydı. Bu bombardıman uçaklarından birkaç düzine, Ursinus tabanlı Gotha G.I ve ardıl Burkhard tasarımı G.II, G.III, G.IV ve G.V olmak üzere bir dizi alt türde inşa edildi. G.V, en yaygın olanıydı ve bir dönemde otuz altısı filo hizmetindeydi.

AEG

Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft AG (Almanca’da ‘Genel elektrik şirketi A.Ş.’ anlamına gelir; AEG), elektrik ekipmanı üreten bir Alman şirketiydi. Emil Rathenau tarafından 1883 yılında Berlin’de Deutsche Edison-Gesellschaft für angewandte Elektricität olarak kuruldu.

AEG, 1912-1918 arasında çeşitli uçaklar üretti. 1912’deki ilk uçak, ahşap yapıya sahipti ve Wright kardeşlerin çift kanatlı uçağına benziyordu. 1912’den itibaren uçak yapımı, karışık ahşap ve çelik boru yapısı ile kumaş kaplamaya geçti.

Junkers

Junkers Flugzeug- und Motorenwerke AG, daha yaygın olarak bilinen adıyla Junkers, büyük bir Alman uçak ve uçak motoru üreticisiydi. Şirket, ilk olarak kazan ve radyatör üretimi yaparak 1895 yılında Hugo Junkers tarafından Almanya’nın Dessau şehrinde kuruldu. I. Dünya Savaşı sırasında ve savaşın ardından, şirket, öncü nitelikteki tamamen metal uçaklarıyla ünlü hale geldi. II. Dünya Savaşı sırasında şirket, Alman hava kuvvetlerinin uçaklarını ve pistonlu ile jet uçak motorlarını üretti, ancak kurucu lideri 1934’te Naziler tarafından görevden alındığı için bu süreçte bulunmuyordu.

Martin Baltimore

Martin 187 Baltimore, Glenn L. Martin Şirketi tarafından ABD’de üretilen çift motorlu hafif saldırı bombardıman uçağıydı (A-30). Model, önceki Martin Maryland’ın Fransa’da hizmette olduğu sırada, Fransızlar tarafından Mayıs 1940’ta sipariş edildi. Fransa’nın düşmesiyle, üretim serisi Büyük Britanya’ya yönlendirildi ve 1941’in ortalarından sonra ABD tarafından Kira Bedeli Yardımı ekipmanı olarak tedarik edildi.

Baltimore’ın geliştirilmesi bir dizi sorun nedeniyle engellendi, ancak tür nihayetinde çok yönlü bir savaş uçağı haline geldi. Büyük sayılarda üretilen Baltimore, ABD silahlı kuvvetleri tarafından operasyonel olarak kullanılmadı, ancak nihayetinde Britanya, Kanada, Avustralya, Güney Afrika, Yunan ve İtalyan hava kuvvetleriyle hizmet verdi. Daha sonra II. Dünya Savaşı’nın Akdeniz ve Orta Doğu cephesinde neredeyse yalnızca kullanıldı.

Beechcraft

Beech Aircraft Company, 1932 yılında Wichita, Kansas’ta Walter Beech’in başkan, eşi Olive Ann Beech’in sekreter, Ted A. Wells’in mühendislik başkan yardımcısı, K. K. Shaul’un muhasebeci ve yatırımcı C. G. Yankey’in başkan yardımcısı olarak kuruldu. Şirket, boş bir Cessna fabrikasında faaliyete geçti. Tasarımcı Ted Wells ile birlikte, Beechcraft adı altında ilk uçağı geliştirdiler; klasik Beechcraft Model 17 Staggerwing, ilk uçuşunu Kasım 1932’de gerçekleştirdi. 750’den fazla Staggerwings inşa edildi, bunlardan 352’si II. Dünya Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri için ve 67’si Amerika Birleşik Devletleri Donanması için üretildi.

North American

6 Aralık 1928’de Clement Melville Keys, çeşitli havayolları ve havacılıkla ilgili şirketlerin hisselerini alıp satan bir holding şirketi olarak Kuzey Amerika’yı kurdu. Ancak 1934 tarihli Hava Posta Yasası bu tür holding şirketlerinin dağılmasını zorunlu kıldı. Kuzey Amerika, Douglas Aircraft Company’den işe alınan James H. “Dutch” Kindelberger tarafından yönetilen bir imalat şirketi haline geldi. NAA, Eastern Air Lines’ın mülkiyetini 1938’e kadar elinde tuttu. 1933’te General Motors Corporation, NAA’nın çoğunluk hissesini satın aldı ve onu General Aviation Manufacturing Corporation ile birleştirdi, ancak North American Aviation adını korudu.

Douglas

Douglas Aircraft Company, Güney Kaliforniya merkezli bir Amerikan havacılık ve savunma şirketiydi. Donald Wills Douglas Sr. tarafından 1921 yılında kurulan şirket, 1967 yılında McDonnell Aircraft ile birleşerek McDonnell Douglas’ı oluşturdu ve bir bölüm olarak faaliyet gösterdi. McDonnell Douglas, 1997 yılında Boeing ile birleşti.

Cessna

Clyde Cessna, Rago, Kansas’ta bir çiftçi olarak kendi uçağını inşa etti ve Haziran 1911’de uçurdu. Cessna, ahşap ve kumaş uçak girişimlerine Enid, Oklahoma’da başladı ve erken uçaklarının birçoğunu tuzlu düzlüklerde test etti. Enid’deki bankacılar, uçaklarını inşa etmek için daha fazla para vermemeyi reddettiklerinde Wichita’ya taşındı. Clyde Cessna ve Victor Roos, 1927’de Cessna-Roos Aircraft Company ortaklığında ortak olduklarında Cessna Aircraft şirketi kuruldu. Ancak Roos, ortaklığın sadece bir ay sonra istifa etti ve hisselerini Cessna’ya geri sattı. Kısa bir süre sonra, Roos’un adı şirket adından çıkarıldı.

Grumman

Grumman Aircraft Engineering Corporation, daha sonra Grumman Aerospace Corporation, 20. yüzyılda Amerikalı bir askeri ve sivil uçak üreticisiydi. 6 Aralık 1929’da Leroy Grumman ve iş ortakları tarafından kurulan şirket, 1994 yılında Northrop Corporation ile birleşerek Northrop Grumman’ı oluşturdu.

CASA

Construcciones Aeronáuticas SA (CASA), José Ortiz-Echagüe tarafından 1923 yılında kuruldu ve Mayıs 1924’te Getafe’de bir fabrika inşa etmeye başlayarak lisans altında Breguet uçakları üretti.

Construcciones Aeronáuticas SA (CASA), 1923 yılında kurulan ve bir sonraki yıl uçak üretimine başlayan İspanyol bir uçak üreticisiydi. 1999’da EADS (European Aeronautic Defence and Space Company) altında EADS CASA adıyla bir yan kuruluş haline geldi ve 2009’da Airbus Military bünyesine katıldı. CASA, CASA C-212 Aviocar, CASA CN-235, CASA C-295 ve CASA C-101 eğitim/zemin saldırı uçağı gibi askeri nakliye uçakları tasarlaması ve üretmesiyle tanınmaktadır.

Lockheed Martin

Lockheed Martin Corporation, dünya çapında çıkarları olan bir Amerikan havacılık, silah, savunma, bilgi güvenliği ve teknoloji şirketidir. Mart 1995’te Lockheed Corporation’ın Martin Marietta ile birleşmesiyle oluşmuştur. Merkezi Washington, D.C. bölgesindeki North Bethesda, Maryland’dedir. Ocak 2022 itibarıyla Lockheed Martin’in dünya çapında yaklaşık 60.000’i mühendis ve bilim insanı olmak üzere yaklaşık 115.000 çalışanı bulunmaktadır.

İlk Deperdussin model uçak. (1910)
Osmanlı Donanmasınında kullandığı Curtiss Model F
Osmanlı Hava Kuvvetlerinin kullandığı Fokker D.I
Osmanlı Hava Kuvvetlerinden Gotha LD.1
Alman AEG G.I
Türk Hava Kuvvetlerine ait Junkers A35. TOMTAŞ bu modeli geliştirdi ve makineli tüfek ile bomba yuvaları ekledi.
Muhtemelen bir Martin Baltimore Mk. IV veya V.
Türk Hava Kuvvetlerinde de bir varyantı kullanılmış AT-11
Türk Hava Kuvvetlerinin 196 tane kullandığı T-6
Ohio’da çekilmiş bir B-26K. Türk Hava Kuvvetlerinde kullanıldı.
Türk Hava Kuvvetlerinin 65 tanesine sahip olduğu Cessna T-37
Türk Deniz Kuvvetlerinin kullandığı S-2 Grumman.
Üretildiği ülke İspanya’da çekilmiş bir CASA CN235. Türk Hava Kuvvetlerinde de TAI ile geliştirilip kullanıldı.
Türk Hava Kuvvetlerinde çokca kullanılan meşhur F-16.

Bir yanıt yazın

Sabri Çifcibaşı sitesinden daha fazla şey keşfedin

Okumaya devam etmek ve tüm arşive erişim kazanmak için hemen abone olun.

Okumaya Devam Edin